Het verhaal van Termunten


Windvaan zeepaard

Windvaan zeepaard

Kerk van Termunten

Kerk van Termunten

Neptunus en zijn zeepaarden

Neptunus en zijn zeepaarden

Zeepaard voor een vissersplaats

Termunten, gelegen aan de Eemsmonding, is van oudsher een vissersplaatsje bij uitstek. Het dorp staat ook nu nog bekend om haar goede visrestaurants, waar mensen van heinde en ver naar toe komen om verse vis te eten. Het nabijgelegen Termunterzijl, ontstaan in 1601 toen er een sluis werd aangelegd, was jarenlang belangrijk voor de visserij en handel. In 1686 werd de zijl verwoest tijdens de Sint-Maartensvloed. Tijdens een stormnacht na 11 november overstroomde het land tot aan Groningen en 1558 mensen verdronken. Pas in 1725 werd een nieuwe sluis aangelegd, De Boog van Ziel. Rond het midden van de 19e eeuw was het een vissers- en handelsplaats. De groei van Termunten als handelsplaats was vooral te danken aan de bloei van de Veenkoloniale scheepvaart. Via het Termunterzijldiep voer men naar de Eems en naar de kustgebieden langs de Noordzee en de Oostzee.  

Mythologisch zeepaard

Op de toren van de kerk in Termunten staat een wat wonderlijke windvaan: een paard met een vissenstaart. Op de kerktoren in plaatsen waar de zee belangrijk is, bijvoorbeeld voor vissers, prijkt vaak een windvaan met een verwijzing naar deze functie. Meestal is dit echter een vis of een schip, zoals bijvoorbeeld in Visvliet. Een zeepaard past dus erg goed op een kerktoren in een vissersplaats als equivalent van het gewone paard als windvaan. In het Noorden komen zeepaarden als windvaan voor op de kerken van Ens, Makkum, Niezijl, Warffum en Winkel. Voor Termunten was niet alleen de zee belangrijk, maar ook de landbouw. Het paard, als symbool, voor landarbeid staat vaak op de toren van dorpskerken in landbouwgebieden. In de windvaan van Termunten zijn deze twee belangen dus samengebracht.

Zeegod

Zeepaardjes bestaan natuurlijk echt, maar het zeepaard is ook een mythologisch dier, hippocampus genoemd. In mythische verhalen komen er vaak zeedieren voor die een variant zijn van de soort op het land. Dit dier lijkt dus niet op het bestaande zeepaardje, maar is echt half paard, half vis. Volgens de Griekse mythologie werd de wagen van de zeegod Poseidon (of in de Romeinse tijd: Neptunus) voortgetrokken met paarden met een vissenstaart. Ook zijn dochters, de ocianiden, reden op de rug van de paarden, hippocampus genoemd, door de zee. Met het zeepaard op de kerk gaf men dus uitdrukking aan hun afhankelijkheid aan de zee.

Men beweerde dat wie van wijn dronk waarin de maag van een hippocampus is opgelost die giftig zeewier heeft gegeten, door zware krampen overvallen werd. Wie dit overleefde zou zijn verstand verliezen en gek worden. Het slachtoffer wil de rest van zijn leven dicht bij water zijn en doolt rusteloos over het strand. Een deel van de hersenen is vernoemd naar de Griekse naam voor Zeepaard, de hippocampus, door de opvallende vormgelijkenis met een (echt) zeepaard. Toevallig is dit ook het deel waar het geheugen zit. Bij beschadiging van de hippocampus treedt geheugenverlies op.


twitter youtube instagram facebook